Prijava

[SDL] Studentski Dnevni List

Pretraga

Na današnji dan

Marija Kiri – prva dvostruka dobitnica Nobelove nagrade

Lana Stanisavljević 7.11.2022. Komentari

Na današnji dan 1867. godine u Varšavi u Poljskoj, rođena je Marija Sklodovska Kiri. Prva je žena naučnica koja je dobila dve Nobelove nagrade za dve različite naučne oblasti, a u zajedničkim istraživanjima sa suprugom Pjerom Kirijem otkrila je dva nova hemijska elementa – radijum i polonijum.

Foto: printscreen

Marijin otac je bio ugledni profesor, pa ju je još u najranijem detinjstvu podučavao nauci i naučnim istraživanjima. Već sa pet godina je znala da čita i piše, a svojim znanjem i sposobnostima idvajala se od druge dece. Osnovno i srednje obrazovanje stekla je u lokalnim školama. Zbog ruske vlasti u njenoj domovini, žene su bile sprečene da steknu univerzitetsko obrazovanje, zbog čega se učlanila u studentsku revolucionarnu organizaciju i preselila u Krakov. Već 1891. godine sa sestrom se preselila u Pariz i upisala studije matematike, fizike i hemije na Sorboni. Studije je završila kao najbolji student i prva u klasi fizike i hemije, a druga u klasi matematike. Na univerzitetu je upoznala i svog budućeg supruga Pjera Kirija, a 1895. godine su se venčali.

Sa svojim prvim naučnim istraživanjima krenula je 1896. godine, inspirisana otkrićima i radom Anrija Bekerela, koji je otkrio da soli urana emituju zrake prodorne kao i X-zraci. Marija se bavila proučavanjem uranijumovih zraka. U istraživanjima joj se ubrzo priključio i suprug. Već 1898. godine, Kirijevi su otkrili nov element, a u čast Marijine domovine nazvali su ga polonijum. Ubrzo nakon tog otkrića, prikazali su i rezultate drugih istraživanja i još jedan element, kojeg su zbog velike radioaktivnosti nazvali radijum. Put do otkrića dva elementa nije bio nimalo lak. U toku ovog procesa, Marija i Pjer Kiri preradili su 8 tona uranijumove rude, a tek 1902. godine uspeli su da izoluju jednu desetinu grama radijuma.

Godine 1900. godine imenovana za profesora fizike na Normalnoj školi za devojke u Sevru. Zahvaljujući njoj, uvedena je metoda predavanja fizike i hemije zasnovana na izvođenju eksperimenata. Tri godine kasnije, Pjer Kiri i Anri Bekerel zajedno sa Marijom dobili su Nobelovu nagradu za fiziku za izvanredne zasluge i otkrića u oblasti radioaktivnosti. Marija je tada postala prva žena nagrađena od strane Švedske kraljevske akademije nauka. Nakon otkrića novih elemenata, bračni par Kiri bavio se uticajem radioaktivnosti na ćelije. Otkrili su da se uticajem radijacije kancerogene ćelije mogu uništiti brže nego zdrave, a to je predstavljalo preteču radiološke terapije, koja se i danas koristi u lečenju onkoloških pacijenata. Posle nesreće u kojoj je Pjer Kiri izgubio život, Marija ja zamoljena da preuzme njegovo mesto na Sorboni i tako je postala prva profesorka na tom univerzitetu.

Uz predan rad i pomoć kolega, 1910. godine uspela je da izoluje čist radijum. Godinu dana kasnije, dobila je još jednu Nobelovu nagradu, ovog puta iz oblasti hemije i tako postala prva naučnica sa dve Nobelove nagrade. Ova nagrada joj je otvorila mnoga vrata, pa je u Parizu 1914. godine osnovala Institut za radijum (trenutno Institut Kiri). U njena naučna istraživanja uključila se i Marijina ćerka Irena. Posvetile su se razvoju radiografije, otkrivši da se uz pomoć rendgenskih zraka mogu locirati strani objekti i promene u telu, što bi značajno olakšalo rad hirurga. Za vreme Prvog svetskog rata, osmislila je pokretno vozilo koje je služilo za radiografiju i tako je pomogla brojnim vojnicima na frontu.

Uprkos istraživanjima i novim saznanjima, u to vreme se i dalje nije mnogo govorilo o štetnim uticajima radijacije na ljudski organizam. Veruje se da su Marija i Pjer Kiri obavljali istraživanja bez adekvatne ili čak bilo kakve opreme, te da su bili izloženi visokim stepenima radioaktivnog zračenja. Marija Kiri je poslednjih godina svog života bila lošeg zdravstvenog stanja, a 4. jula 1934. godine preminula je od leukemije. Sahranjena je u Skou pored svog muža, a 1995. godine Francuzi su premestili njihove ostatke u pariski Panteon.

Izvori: svetnauke.org , srednjeskole.edukacija.rs

Na današnji dan,Marija Kiri,Nobelova nagrada,polonijum,radijum,matematika,fizika,hemija,

Komentari

Morate biti registrovani i prijavljeni da biste ostavili komentar.