Prijava

[SDL] Studentski Dnevni List

Pretraga

Putovanja

Šid – grad neispričanih priča

Ana Adamović 9.8.2022. Foto Komentari

Na obroncima Fruške gore, između reka Dunava i Save, nalazi se najzapadniji grad srpskog dela Srema – Šid. U Sremskom upravnom okrugu Autonomne Pokrajine Vojvodine, Šid je jedan od većih gradova u oblasti Srem, pored Vukovara, Vinkovaca, Sremske Mitrovice i Rume. Mesto velikog broja suncokretovih polja, lipovih i bagremovih šuma, ali i kulturno-umetničkih prostora, kao i mesto koje ima ispisanu istoriju koja će ga zauvek činiti gradom herojem.

Galerija slika Save Šumanovića; foto: Ana Adamović

Ova pogranična opština, s obzirom na to da se nalazi na samoj granici sa Hrvatskom, ima šest graničnih prelaza među kojima su najveći: Batrovci, Šid i Jamena. Samim tim što je tik uz granicu, Šid je grad multikulturalizma u kom pored Srba živi veliki broj Hrvata, Slovaka, Mađara i Rusina. Iz Novog Sada se preko Iloka u Hrvatskoj stiže za manje od sat vremena do ovog grada, a od Beograda udaljenost iznosi oko 100 kilometara, što predstavlja razlog više da se ovo mesto poseti, kada se uzme u obzir da se od Beograda može ići auto-putem E70 Beograd – Zagreb.

Kulturno nasleđe ovog grada čini Galerija slika Save Šumanovića. Ona je osnovana 1952. godine u čast najvećeg slikara ovog grada – Save Šumanovića. U njoj se nalazi 417 slika i crteža, a postavku uglavnom čine umetnički aktovi na kojima Šumanoviću poziraju obnažene žene. Njegov rad je oduvek bio fokusiran na crte ženskog tela, pa prema Šiđanima postoji priča da mu je za jedan akt pozirala kelnerica iz jedne kafane, s obzirom na to da nijedna Šiđanka nije posedovala tu smelost da se obnaži i dopusti da bude naslikana i utkana u večnost. Poslednja slika koju je slikar slikao u momentima pred njegovo hapšenje jeste triptih Beračice. Postavka njegovih umetničkih dela se kao reprodukcija može naći i u Narodnom muzeju u Beogradu. Između ostalog, deo njegovog umetničkog fonda čine i: Lipova aleja, Iločki drum zimi, Šidska crkva, Rusinka, Ašikovanje na mesečini, Proleće u Dolini Svete Petke, Proleće u šidskim baštama i ciklus Kupačice. U Šidu se takođe može naći i spomen-kuća Save Šumanovića, nedaleko od same galerije.

savašum

Dvorište Galerije slika Save Šumanovića i njegova bista; Foto: Ana Adamović

U kulturnu baštinu Šida takođe spada Muzej naivne umetnosti Ilijanum. Naivna umetnost jeste posebna grana umetnosti, poznata i kao naiva, koja ne klima glavom na servirana pravila koje diktira epoha određenog vremena, a koja se tiču toga kako treba slikati ili koji elementi i motivi treba da vladaju na slikama. Ona je odvojena od spoljašnjih uticaja likovnog obrazovanja i nastoji da bude autonomna. Među najvažnijim naivnim umetnicima koji dolaze iz Vojvodine jesu Slovakinja iz Kovačice – Zuzana Halupova, Janko Brašić i glavni inicijator za osnivanje ovog muzeja – Ilija Bašičević Bosilj iz Šida. U muzeju se nalazi preko 300 slika. Pored muzeja, u gradu se može posetiti i kuća u kojoj je boravio Filip Višnjić i njegova spomen-ploča, a upravo je Muzička škola u Šidu nazvana po ovom guslaru. Od kulturnih znamenitosti se mogu posetiti i Narodna biblioteka Simeon Piščević – prva srpska čitaonica i Amatersko pozorište Branislav Nušić koje dugi niz godina organizuje festival međunarodnog karaktera Svratište u pozorište.

Kako je Šid jedno multikulturalno mesto, u njemu svoja kulturna i verska prava mogu da ostvare sve nacionalne manjine koje tamo žive. U centru grada se nalazi Rimokatolička crkva Presvetog Srca Isusovog koja pripada Sremskoj biskupiji što je i jurisdikcija crkve. Građena je prema planu vukovarskog arhitekte Frane Funtaka. Nedaleko od nje, pored Gradskog parka nalazi se Crkva Svetog Nikole kao glavna pravoslavna crkva u gradu, pored koje se još nalazi Crkva Uspenija Presvete Bogorodice, ali i nova Crkva Svetog velikomučenika kneza Lazara. U sklopu eparhije sremske nalazi se i manastir Privina glava. Poznati Vladičanski dvor Šida predstavlja Ruski dvor kao vladičanska rezidencija. U njemu su u periodu pre Drugog svetskog rata stanovale grkokatoličke redovnice Rusina, da bi posle dvor služio kao partizanska bolnica.

crkva

Crkva Svetog Nikole; Foto: Ana Adamović

Šid ima preko deset seoskih naselja, kao što su: Kukujevci, Jamena, Batrovci, Gibarac, Adaševci, Bačinci i Sot. Najveće selo jeste selo interkulturalizma i vinaErdevik. Na padinama Fruške gore, ovo selo šarolikih kuća renesanse u svoje kuće prima Slovake, Srbe, Hrvate i Mađare. Zbog ove činjenice, selo je oduvek smatrano sedištem kulture i svedočanstvom koje, prema mišljenjima meštana, najlepše opisuje u celoj Vojvodini multikulturalno društvo koje živi pod interkulturalističkim vrednostima. Erdevik, selo Grozdane Olujić i Mire Banjac, svake godine 3. juna organizuje Kulenijadu u Stoletnom ili Stoljetnom parku na Bulevaru. Od ulice Maršala Tita, pa do rimokatoličke crkve, proteže se glavna ulica sela. Miris kulena može nadjačati, pored cveća i živopisne prirode, jedino vino iz stare Erdevik vinarije nastale 1826. godine. Putujući ravnom Vojvodinom, nakom Sremske Mitrovice, Erdevik se može prepoznati po trima bogomoljama koje se uzdižu, a koje kao da predstavljaju tri naroda: Srbe, Hrvate i Slovake. Tako se jedna preko puta druge nalaze Srpska pravoslavna crkva Svetog Nikole i Rimokatolička crkva Svetog Mihajla, a obe su građene u gotskom stilu. U Masarikovoj ulici nalazi se i treća crkva – Slovačka evangelička crkva. Na uglu iste ulice nalazi se Slovački narodni dom – Slovenský národny dom. Nadomak sela mogu se naći dva labuđa jezera: Bruje i Moharac. Erdevik, osim po očuvanoj prirodi i raznolikosti kultura, prepoznatljiv ostaje i po arhitekturi slovačkih kuća, živopisnim bojama fasada, ajnfort kapijama, belim žaluzinama i zavesama koje odaju utisak minulog vremena kada su se u Maršala Tita održavale nekadašnje igranke i balovi u slovačkim i srpskim narodnim nošnjama.

slov

Vrt Slovačke evangeličke crkve u Erdeviku; Foto: Ana Adamović

Posebno kulturno sećanje kom Šiđani ne daju da izbledi jeste sećanje koje je ovaj grad i obeležilo titulom grada herojstva. Grad Šid dva puta je u novijoj istoriji pogledao u lice rata. Za vreme Drugog svetskog rata Šid je bio deo tadašnje Nezavisne Države Hrvatske, a jedan od najvećih zločina doživeo je na Veliku Gospojinu 28. avgusta 1942. godine, kada je veliki broj pripadnika ustaša iz Zagreba došao u Šid i izvršilo raciju. Od preko 140 uhapšenih Šiđana, njih 121 je odvedeno u Hrvatsku Mitrovicu (današnju Sremsku Mitrovicu) i streljano. Među njima bio je i slikar Sava Šumanović. Blizu sela Adaševci u opštini Šid se nalazi i spomen-obeležje Sremski front sa alejom časti i zidom na kom je ispisana krilatica: Smrt fašizmu, sloboda narodu. Obeležje je posvećeno bici vođenoj od 21. oktobra 1944. do 14. aprila 1945. godine protiv okupatora. Jedno od najznačajnijih i najbolnijih tačaka u istoriji ovog grada predstavlja njegovo granatiranje 5. novembra 1991. godine, za vreme rata u susednom gradu Vukovaru. Teroristi Hrvatske oružane snage tog dana su granatirale između ostalog i obdanište. Ovaj zločin ostavio je neizbrisiv trag koji nikada neće biti zaboravljen. Uprkos ovakvoj istoriji, ovaj grad priča divne priče o humanosti, kulturi, veri i jedinstvu, a svakog gosta prigrli i sa osmehom dočeka. 

Izvori: portalmladi.comsid.rsdvorci.infosremskifront.edu.rs

Putovanja,Šid,vojvodina,Srem,Erdevik,sremski front,Sava Šumanović,

Foto galerija

Komentari

Morate biti registrovani i prijavljeni da biste ostavili komentar.